What goes around comes around

De polder mag zich nu over een alternatief buigen en door de nieuwe steun van PRO is een Kamermeerderheid voor de SZW-begroting verzekerd.

Steun voor het belastingplan was weliswaar nog niet rond, maar ook daar leek een compromis mogelijk. Met wat fiscaal monnikenwerk en constructieve politiek – Pieter Grinwis (CU) liep zich al warm – zou het wel goedkomen. Toch?

Dat optimisme duurde ongeveer 24 uur. Met de nieuwe plannen rondom de vermogensbelasting trok het kabinet namelijk een compleet nieuw blik aan problemen open. Minister Heinen (VVD) zag de steun voor zijn plannen in het Kamerdebat live in rook opgaan.

Dat leverde een hoop analyses op over regeren als een minderheidskabinet, van Volkskrant tot Vandaag Inside. Kan je als minderheid ooit een meerderheid vinden voor het ‘zuur’ in de begroting? Kun je van oppositiepartijen verwachten dat zij bereid zijn om pijn te dragen?

Zeer interessante vragen. Maar mij leverde deze week vooral één ongemakkelijke les op. Voor kabinet én oppositie, maatschappelijke organisaties én lobbyisten. In een minderheidskabinet kun je namelijk prima een bezuiniging van tafel krijgen. Maar pas op: what goes around, comes around. De rekening verdwijnt niet, maar kan uiteindelijk opduiken op onverwachte plekken.

Neem de vakbonden. Die zaten afgelopen week logischerwijs vol in de hosannastemming.  Maar de bezuinigingsopdracht op sociale zekerheid is niet weg: die is simpelweg doorgeschoven naar het sociaal akkoord wat de bonden met de werkgevers moeten sluiten. Iets vriendelijker verpakt was de boodschap van het kabinet dan ook: Gefeliciteerd, u heeft gewonnen en de bezuiniging is van tafel. Wilt u nu zelf even ergens anders het geld vandaan halen?

Maar de vakbonden hebben nog een uitweg, want ook D66 kan de rekening nog tegenkomen. De grootste regeringspartij streed met succes voor een handreiking aan PRO en ruimte voor een sociaal akkoord. Maar het kabinet maakte wel vast afspraken: als dat akkoord onvoldoende oplevert, wordt de kaasschaaf over de ministeries gehaald. Dat leek niet onredelijk, maar niemand bij D66 leek zich ervan bewust dat vanwege de kaasschaafsystematiek een heel ruim deel van deze opgave bij onderwijs terecht zou komen. Prachtig woord overigens: kaasschaafsystematiek.

De enige partij die zich bewust leek van deze aloude Haagse waarheid was de VVD. Die beleefde voor de rest naar eigen zeggen ‘’een shit-week’’, maar had zich hier wel ingedekt. Bij een eventuele kaasschaaf worden Defensie, Justitie en Veiligheid en de infrastructuurfondsen uitgezonderd. Toevallig precies drie terreinen met VVD-ministers die dan niet hoeven te bezuinigen. Goed opgelet!

De les van deze week is kortom: ga niet in de hosannastemming als de bezuiniging van tafel hebt gekregen is. Je weet nooit of de rekening elders terugkomt op een plek waar je hem ook niet graag ziet. What goes around comes around.